In de verte zien we de beschilderde koeltorens van Soweto die hoog boven de sloppenwijken uit steken. Even later rijden we langs het Chris Hani Baragwanath Hospital, het derde grootste ziekenhuis ter wereld. Aan het begin van de vorige eeuw en tijdens de tweede wereldoorlog trokken duizenden zwarte arbeiders richting Johannesburg en vestigden zich aan de buitengrenzen van de stad waar de Townships ontstonden. De gevolgen van segregatie werd hier het meest gevoeld.

We beginnen ons bezoek in een van de armste wijken waar we Bie tegenkomen. Een bewoner die een erg gelaten indruk maakt. Zijn melancholische houding en gezichtsuitdrukking vertoont tekenen van een zwaar leven. Samen met hem lopen we over een zandpad waaraan mensen wonen in provisorische huizen van hout en golfplaten. Ik blijf even staan kijken naar een vrouw die met dezelfde bijna emotieloze uitdrukking de was staat op te hangen tussen haar huis en een houten hutje waarin een toilet schuil gaat. Als ik me omdraai kijk ik over een berg vuilniszakken uit op de overige wijken van Soweto. Elke Township heeft een soort eigen bestuur waar veelal de oudste inwoners deel van uitmaken. Als ik Bie vraag naar de sfeer in de gemeenschap vertelt hij dat men heeft geaccepteerd dat dit hun realiteit is.

Eveneens typerend voor Soweto is het hoge aantal tienermoeders. Terwijl ik alle bekende waarschuwingen in de wind sla hou ik mijn camera in de aanslag als ik buk om in een van de hutjes binnen te kijken waaruit een vrolijk gegiechel komt. Een stevige vrouw met een verlegen grijns gebaart me om binnen te komen. Het is een ruimte van drie bij twee meter waar een stuk of zeven peuters op de grond stoppen met spelen om het onverwachte bezoek nieuwsgierig aan te staren. Eén van de meisjes steelt acuut mijn hart. De muren zijn behangen met kleurrijke tekeningen van leerstof voor de kinderen, gebeden en waarschuwingen en aanwijzingen voor de begeleiders. HIV schijnt nog steeds een actuele angst te zijn. In een omgebouwde container zie ik gekleurde kommen staan. Ik vraag de dame die de kommen vult met dampende rijst of ik een foto mag maken. Ze stemt verlegen maar gastvrij toe.

In een omgebouwde container zie ik gekleurde kommen staan. Ik vraag de dame die de kommen vult met dampende rijst of ik een foto mag maken. Ze stemt verlegen maar gastvrij toe.

“Wat is de bekendste straat ter wereld?”, vraagt onze pseudo quizmaster als we weer bij hem in de auto stappen. Na ons zwijgen te hebben verwerkt stelt hij dat wij de enige twee mensen ter wereld zijn die dat niet wisten.

de bekendste straat ter wereld

“Het is Vilakazi Street !’, proclameert hij alsof we de domste mensen zijn die hij ooit is tegengekomen. De straat geniet wereldfaam omdat het de enige straat ter wereld is waar twee winnaars wonen van de Nobelprijs voor de vrede. Even later stopt hij bij een witte muur met een poortje en een schild in een van de betere wijken van de Township. “Dit is het huis van Desmond Tutu!”, presenteert hij trots.
De andere bekende bewoner is natuurlijk niemand minder dan Nelson Mandela. Zijn huis is omgetoverd tot een museum en een ware toeristenattractie geworden. De muren zijn volgehangen met krantenknipsels, oorkondes en foto’s. Het voelt als een eer om er te mogen kijken. In het midden van de kamer zien we op de grond nog de aftekening van een betonnen muur die Winnie ooit heeft laten bouwen om achter te schuilen als er vanaf de straat op ze werd geschoten. Buiten zien we nog de dichtgeplamuurde kogelgaten in de gevel. Alles spreekt boekdelen over het leven van een opmerkelijke en unieke man die een grootse invloed heeft gehad op de geschiedenis van de mensheid. Diep respect is het enige dat op zijn plaats is.

In de tijd van de Apartheid was de overal aanwezige politie er alert op om het samenscholingsverbod onder zwarten te handhaven. Het verzet kwam bij elkaar om in het geheim over politiek te praten. Dat gebeurde in lokale kroegen of shebeens. Elke shebeen maakte ook zijn eigen bier. Een drank die in de lokale cultuur de oplossing was voor bijna alle kwalen, zelfs onvruchtbaarheid. Een goede vrouw kenmerkt zich doordat ze zelf bier kan maken.

the shack

En zo togen we samen naar The Shack, een shebeen dat achter een huis is opgebouwd uit golfplaten en muffige houten borden. We worden met argusogen bekeken door een aantal mannen die aan een pooltafel bezig waren. Met wat fantasie zou het ook een kroeg in de New Yorkse Bronx kunnen zijn. Het ijs is gauw gebroken als we een uitgeholde kalebas-schaal met het zelfgebrouwde bocht bestellen – of Umqombothi zoals ze het zelf noemen – en de schaal na een paar slokken van hand tot hand wordt doorgegeven.

Bijna veertig jaar geleden protesteerden duizenden zwarte kinderen tegen de verplichting van het Afrikaans als lestaal op de middelbare school. De blanke oproerpolitie schoot met scherp en honderden kinderen lieten het leven. De 13-jarige Hector Pieterson werd het symbool van die gebeurtenis. De foto waarop zijn levenloze lichaam werd gedragen door een andere scholier ging de hele wereld rond. We sluiten ons bezoek aan Soweto af bij het herdenkingsmonument.

Voor een veilig onderkomen hebben we gekozen voor Protea Hotel Fire & Ice van Marriott in de moderne hippe wijk Melrose Arch.

info en boeken

Booking.com